Van toen naar thuis: de historie van Domein aan de Dommel

18 november '26

Wie door Domein aan de Dommel loopt, loopt door een plek vol verhalen. De geschiedenis voert ons terug naar 1790 en vertelt over pioniers in het dovenonderwijs, leerlingen die hier woonden en leerden, bijzondere gebouwen en een gemeenschap die voortdurend veranderde. Nu breekt opnieuw een nieuw hoofdstuk aan.

Waar het verhaal begint

Het verhaal begint in 1790, wanneer predikant Henri Daniel Guyot in Groningen onderwijs geeft aan veertien dove kinderen. Jaren later, in 1828, verdiept priester Martinus van Beek zich in het vingeralfabet en gebarentaal. In Gemert begint hij met onderwijs aan dove mensen. Daarmee wordt de basis gelegd voor het latere instituut in Sint-Michielsgestel.

Het verhaal landt in Sint-Michielsgestel

In 1840 verhuizen 46 leerlingen naar Sint-Michielsgestel. Eerst naar landhuis Nieuw Herlaer, waar het Brabants Instituut voor Doven ontstaat. Als het instituut groeit, wordt gezocht naar een nieuwe plek. Die wordt gevonden aan de Theerestraat. Tussen 1908 en 1910 verrijst hier het monumentale hoofdgebouw naar ontwerp van architect J.H.H. van Groenendael.

Een gebouw vol leven

Eind 1910 wordt het nieuwe instituut aan de Theerestraat betrokken en ingezegend. Jongens en meisjes wonen en leren er in gescheiden vleugels, ieder met een eigen kapel. Vijf jaar later krijgt stichter Martinus van Beek letterlijk een plek bij de voordeur: op het voorplein wordt een stenen standbeeld van hem geplaatst.

In de decennia daarna blijft het instituut groeien. Al in de jaren twintig en dertig is extra ruimte nodig. Het complex wordt verder uitgebreid, onder andere met zijkapellen in 1930 en 1935.

Tijdlijn

Sporen van een bijzondere tijd

Ook de oorlogsjaren laten hun sporen na. Het nabijgelegen Beekvliet wordt tijdens de Tweede Wereldoorlog gebruikt als gijzelaarskamp, waar ruim 1.200 prominente Nederlanders worden vastgehouden. Volgens de overlevering helpt het Doveninstituut de gijzelaars onder meer bij het versturen van clandestiene brieven. Als dank schenken zij een glas-in-loodraam aan het instituut.

Na de oorlog verandert ook het onderwijs. Vanaf 1946 beschikt het instituut over elektrische apparatuur waarmee geluid kan worden versterkt. Hoortraining en spraakonderwijs krijgen daardoor een grotere rol.

Wonen, leven en veranderen

Generaties lang wordt hier geleerd, gewoond en geleefd. Het instituut groeit en het complex verandert mee. Er komen nieuwe gebouwen en voorzieningen. Rond 1960 wordt bijvoorbeeld afdeling Martha gebouwd, met woonruimte voor dove volwassenen. Tussen 1988 en 1991 verandert het terrein opnieuw en ontstaat de karakteristieke U-vorm met binnenplaats

Een nieuw hoofdstuk komt dichterbij

Ook de organisatie achter de plek ontwikkelt zich. In 2009 gaan Koninklijke Effatha Guyot Groep, Viataal en Sint Marie samen. Vanaf 2010 gaan zij verder onder de naam Koninklijke Kentalis. Vanaf 2017 wordt gewerkt aan de voorbereiding van de transformatie van een groot deel van het terrein.

Tijdlijn

Van verleden naar toekomst

In 2023 volgt een belangrijk nieuw moment. BPD | Bouwfonds Gebiedsontwikkeling wint de tender voor het Kentalis-terrein. In september van dat jaar komen de bestaande gebouwen in eigendom van BPD en gaat de ontwikkeling van Domein aan de Dommel van start. In mei 2025 nemen ruim 1.500 bezoekers tijdens de Domein aan de Dommel Dag nog één keer een kijkje in het monumentale hoofdgebouw in zijn oorspronkelijke vorm. Met rondleidingen en verhalen komt de geschiedenis van de plek opnieuw tot leven.

Het verhaal gaat verder

Meer dan twee eeuwen na het begin van het dovenonderwijs krijgt deze bijzondere plek opnieuw een andere betekenis. Het voormalige Doveninstituut groeit uit tot een groene woon- en leefomgeving met circa 500 woningen. Wat al die jaren bij deze plek hoorde, blijft voelbaar. Wonen, ontmoeten, communiceren en naar elkaar omkijken krijgen hier straks een nieuwe vorm. Met nieuwe bewoners, bestaande bewoners en Kentalis ontstaat een plek waar verleden en toekomst samenkomen.

Vragen? Neem contact op
Wat speelt er? Bekijk het laatste nieuws